Carillon Lange Jan straks wereldwijd te horen en door iedereen te bespelen

Middelburg – Het geluid van het carillon in de Lange Jan in Middelburg is voor veel inwoners van Walcheren bekend. Tenminste… van een afstandje. Hoog in de toren, waar de klokken hangen, klinkt het heel anders, vertelt componist Néstor Romero Clemente. Voor het project 1323 van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen digitaliseert hij de vertrouwde klanken uit de abdijtoren, zodat ze bewaard blijven voor de toekomst én iedereen ter wereld straks online de beiaard kan bespelen.

Door Britta Janssen

De 33-jarige Néstor Romero Clemente is geboren in de Spaanse Pyreneeën, werkt internationaal en woont afwisselend in Barcelona en Dublin. Dat hij voor dit project gevraagd is, komt voort uit zijn studie musicologie aan de UCR in Middelburg zo’n tien jaar geleden. Daarna volgde hij nog een master in componeren en filmmuziek in de Zeeuwse hoofdstad. “Voor mijn studie mocht ik de Lange Jan in en ik raakte meteen gefascineerd door het carillon”, vertelt Romero Clemente. “Dat kwam door de historie van het instrument, maar ook doordat de Lange Jan een iconisch herkenningspunt op Walcheren is.”

Wind en vogels

Simpel uitgelegd maakt Romero Clemente in dit project een online bibliotheek met muzieksamples van het carillon met haar 49 klokken. Daarvoor nemen Romero Clemente en de rest van het team van geluidstechnici en filmmakers de geluiden van elke klok afzonderlijk op. Oplettende luisteraars kan het daardoor deze week opvallen dat ze losse tonen uit de Lange Jan horen komen. “We maken opnames bovenin de toren en beneden in de kruidentuin. Dat doen we, omdat het karakteristieke geluid van de Lange Jan verder weg, waar de meeste mensen het horen, niet te vergelijken is met de klanken dichtbij, in de toren. Daar krijg je bijvoorbeeld ook de vibraties van het instrument mee. Die hoor je buiten niet. We hebben allemaal speciale microfoons geplaatst om het geluid zo goed mogelijk op te nemen. Dat is in de toren, op zo’n 96 meter hoogte, best een uitdaging door de wind en vogels. De valken die daar zitten zijn mooi, maar maken ook een hoop lawaai, haha.” Deze ruis filteren Romero Clemente en zijn collega’s zoveel mogelijk weg. 

Nieuwe composities

“We bedanken alle inwoners, het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen en de gemeente Middelburg voor hun genereuze steun. We zijn heel dankbaar dat we dit project mogen uitvoeren.” Straks kan iedereen ervaren hoe het is om ‘beiaardier’ te zijn. “Dan kun je gratis een player downloaden voor bijvoorbeeld keyboard of computer en het carillon bespelen. Hiermee willen we iedereen uitnodigen om deze muziek te ontdekken. We laten ook vier componisten muziek maken, omdat de arrangementen nu vooral alleen voor het carillon bestemd zijn. De nieuwe composities worden geschreven voor een ensemble, zodat het publiek ook kan horen hoe het carillon samen met andere instrumenten klinkt.”

Romero Clemente en zijn collega’s maken ook een documentaire over dit digitaliseringsproject. Die komt in een later stadium beschikbaar voor het publiek, maar hoe en wanneer is nog niet bekend.

Stem

Het digitalisatieproject wordt gefinancierd door het VSB Fonds en de provincie Zeeland en is een initiatief van de Werkgroep Cultuurhistorie van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, voor het project 1323. In dit jaar werd het Verdrag van Parijs getekend - en daarmee onder meer de bestuurlijke zelfstandigheid van Zeeland. Ter ere hiervan zijn en worden er activiteiten georganiseerd op verschillende plaatsen in de hele Schelderegio, die meerdere landen beslaat. Zo is er onlangs een boek uitgebracht over de geschiedenis van Westkapelle, met de kermis en het gaaischieten als nog altijd bestaande tradities. 

In Middelburg wordt nu ‘de stem’ van de Lange Jan bewaard voor toekomstige generaties. “Wist je dat vroeger, tot de Tweede Wereldoorlog, toeristen hier niet zozeer kwamen voor het strand, maar voor de kerken en andere historische gebouwen?”, vertelt Gerard van Keken van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen. “In een boek werden alle namen bijgehouden van de bezoekers van de Lange Jan. Dat hielden ze vol totdat het er echt te veel werden.”

Cultuurhistorie

Nu is het drukker in de winkelstraten en op de terrassen dan in die gebouwen, constateert Van Keken. “Ik hoop dat cultuurhistorie door dit project weer meer aandacht krijgt. Dan moet de toeristische infrastructuur, zoals met informatieborden over bijvoorbeeld de geschiedenis van de abdij, de graven en het verhaal van de Lange Jan, wel verbeterd worden. De abdij van Middelburg is de laatst overgebleven middeleeuwse abdij die nog als volledig complex in een historische binnenstad ligt, zowel in Nederland als Vlaanderen.”

Kijk voor meer informatie op de projectwebsite 1323.info.