Documentaire over Arnemuidse klederdracht bij Film by the Sea; ‘Heb er familie bijgekregen’

Arnemuiden – Filmfestival Film by the Sea in Vlissingen, dat vrijdagavond begint, heeft traditiegetrouw veel aandacht voor Zeeuwse producties. Zo is ‘In ere’ van Nina van Belzen (31) te zien. Zij maakte deze documentaire over Arnemuidse klederdracht als afstudeerproject voor haar master Culturele Antropologie. “Ik wil laten zien hoe vrouwen via hun dracht betekenis geven aan hun geschiedenis”, vertelt de Utrechtse met familie in Arnemuiden.

Door Britta Janssen

Nina is afgelopen jaar afgestudeerd met haar documentaire en bijbehorende scriptie. Film by the Sea is het eerste filmfestival dat ‘In ere’ vertoont, maar haar vuurdoop heeft Nina al gehad: in het dorpshuis in Arnemuiden. “Dat vond ik spannender dan de docu aan mijn medestudenten laten zien”, lacht Nina. “Als ze het niet goed vinden, dan hang ik, dacht ik. Gelukkig kreeg ik positieve reacties. Ik vond mooi wat mijn achterneef Rudi van Belzen, die samen met zijn vrouw Joselyn een visrokerij heeft, zei. ‘Dat mijn nichtje, die hier nooit heeft gewoond, nu in beeld brengt wat wij zelf hadden moeten doen. Laten we onze dracht blijven documenteren.’”

Het bleek uit haar onderzoek dat Nina en Rudi verwant zijn en ze ontdekte nog meer connecties. "Ik heb er dankzij de documentaire familie bijgekregen.”

Overgrootvader visser

Nina is niet opgegroeid in Zeeland, maar via haar moeder Connie van Belzen heeft ze familie in Arnemuiden. “Op verjaardagen zag ik bijvoorbeeld tantes met een bovenmusse op. Dat trok veel bekijks, maar voor mij was het normaal. Dat droegen ze gewoon. Mijn oom Rinus pelde garnalen en dat vond ik ook normaal, ik kende de verhalen. Tot mijn vriend zei dat dit bijzonder was.” 

Tijdens haar studie Culturele Antropologie leerde Nina over andere culturen. “Maar ik ging ook met andere ogen naar mijn eigen geschiedenis kijken. Met mijn moeder zag ik eens een experimentele documentaire over de visserij en die vond ik heel intens, met bloederige visresten die overboord werden gegooid en waar dan de meeuwen meteen op afgingen. Toen zei mijn moeder dat mijn overgrootvader ook visser was.”

‘Nieuwe generatie gaat weer meer terug naar roots’

Dit bracht Nina op het idee om onderzoek te doen naar de Arnemuidse visserij voor haar specialisatie ‘Visual Ethnography’. "Alleen kwam ik het visserswereldje als vrouw en als niet-Arnemuidse moeilijk binnen.” 

Zo werd klederdracht het onderwerp. "Klederdracht verdwijnt uit het straatbeeld, maar het krijgt nu weer meer aandacht, ook onder jonge mensen. Door sociale media hebben modetrends een wereldwijd bereik gekregen. Met je kleding kun je laten zien wie je bent, waar je voor staat en in hun zoektocht naar wat hen uniek maakt, gaan de nieuwe generaties terug naar hun roots. Ouderen eren met klederdracht hun (voor)ouders en historie en jonge mensen voelen zich weer meer verbonden met hun familiegeschiedenis. Ze willen niet altijd dracht dragen, maar wel af en toe. Zo transformeert de traditie door de tijd en dat vind ik interessant.”

Vertrouwder

Tijdens het maken van ‘In ere’ was Nina vaak in Arnemuiden. "Visser Manuel Schroevers wilde aandacht vragen voor de geschiedenis en verdwijnende dracht van Arnemuiden en richtte de Facebook-groep Arnemuiden in Oude Foto’s op.” Daaruit vloeiden oproepen voort over wie er nog boerengoed had en wie er in klederdracht naar de Visserijdagen in Arnemuiden wilde gaan. Vervolgens zijn er cursussen opgezet over het dragen en naaien van klederdracht. "De belangstelling was groot. Inmiddels zijn vrouwen het hele jaar aan het naaien voor de Visserijdag.” Deze avonden heeft Nina veelvuldig bijgewoond. "Ik heb geholpen met knippen en patronen leggen. In naaien was ik minder behendig.” Ze focuste zich op interviewen en filmen. "Dat deed ik voor het eerst en je ziet in de documentaire hoe ik steeds vertrouwder raak met de mensen en de camera.”

Etiquette

Nina heeft veel gesprekken over klederdracht gevoerd. “Vrouwen vertelden me dat het echt iets met hen doet om in dracht te lopen. Dat ervaarde ik zelf ook toen ik dracht aan kreeg. De draagsters voelen zich dan verbonden met hun geschiedenis. Ze gaan anders lopen, rechter, en zich anders gedragen, want er hoort een bepaalde etiquette bij. Het moet wel netjes zitten, eej. Daarom duurt het ook lang om je in dracht aan te kleden. De vrouwen voelen solidariteit door hun gedeelde geschiedenis, maar hebben ook respect voor de verschillen in hun drachten. De documentaire maken, leerde mij letterlijk en figuurlijk over alle lagen van klederdracht. Het is een secuur werkje om het aan te doen. De vrouwen hechten veel waarde aan de esthetiek en normen en waarden die erbij horen. Mag je er inmiddels lippenstift en sneakers bij dragen? Dat soort discussies vind ik heel interessant.”

‘Rare vogel’

Met ‘In ere’ wil de maakster ook Arnemuiden iets teruggeven. “Ik heb veel mensen in het dorp gesproken en ben er warm ontvangen, al viel ik in het begin wel op. Voor velen uit Erremuu ben ik een rare vogel, haha, met mijn tatoeages en twee moeders. Nu is het ‘Eeej Nina’ als ik er ben. Mijn achternaam en het feit dat mijn grootouders, die helaas al lang geleden zijn overleden, hier vandaan komen, was de sleutel tot acceptatie. Op vrijdagmiddag, als de (ex)vissers een biertje doen, praten we en komen onze verschillende verhalen, uit het dorp en uit de stad, samen. Dus al kom je uit verschillende werelden, je kunt elkaar toch vinden.” 

Meer informatie

Nina van Belzens documentaire ‘Tides of tradition’ - ‘In ere’ in het Nederlands - is te zien bij Film by the Sea. Nina is aanwezig bij de vertoning op 14 september (met Q&A) en op 19 september. Voor meer informatie is Nina bereikbaar via tidesoftradition@outlook.com.