Nieuw boek Jan Zwemer over boeren, familienetwerk en dorpspolitiek

Oostkapelle - Veertig jaar na zijn boek ‘Een zekel om geit–eten te snieën’, onderzoekt Jan Zwemer in een nieuw boek de boerenstand in zijn geboortedorp. Op 4 juli komt het uit als deel 50 in de serie ‘Historia Agriculturae’ van de Vereniging voor Landbouwgeschiedenis: ‘Boeren en democratie op Walcheren. Het landbouwersnetwerk te Oostkapelle en de partij Gemeentebelang, 1851–1974’.

Het boek gaat over een groep boeren, die vanaf ongeveer 1860 onderlinge huwelijken sloten, rond de tijd van de invoering van het algemeen kiesrecht (1917). ‘Hoewel er na 1900 minder strak binnen het Oostkappelse familienetwerk werd getrouwd, wenste men in de gemeenteraad de zeggenschap te behouden’, vertelt Zwemer. ‘In 1917 werd de Hervormde kiesvereniging Gemeentebelang opgericht, waarop de hervormde bevolking stemde. Dat was 54 procent van de dorpsbevolking en men had vier van de zeven zetels.’

Schermutseling

‘Het behoud van die meerderheid kon alleen zeker worden gesteld door een niet-landbouwer op de lijst te zetten, die dus ook in de raad kwam. Vooral de eerste en laatste waren opvallende, onafhankelijke figuren. Zo zullen de landbouwers uit het familienetwerk hun zorgen gehad hebben over Cornelis Maas, raadslid van 1918 tot 1935, die steevast voor het arbeidersbelang opkwam. De ander was fruitkweker Kees den Hollander, raadslid vanaf 1958. Zijn onafhankelijke houding veroorzaakte een interne schermutseling. Dat was in de late jaren zestig toen de vliegensvlugge opkomst van het massatoerisme snel veel beslissingen van de Oostkappelse gemeenteraad vergde.’

Afkalving

Tussen 1935 en 1958 was wethouder Zacharias Maljaars een van de oprichters van Gemeentebelang. ‘Bekwaam, vrij conservatief en midden uit het familienetwerk afkomstig. In zijn tijd begon de afkalving van de numerieke invloed van Gemeentebelang. Hoe men probeerde die afkalving tegen te gaan, geeft een goed inkijkje in het verschijnsel gemeentepolitiek.’

Vrolijke landbouwer

Zwemer vergelijkt de Oostkappelse verhoudingen met wat er eerder geschreven is over boeren en dorpspolitiek elders in het land. ‘Een leuk “voorafje” is het hoofdstuk “Zorgeloze Jan”, over boer Jan Wondergem van de duinkant, die kort na 1800 een boekje met eigen rijmen en liedteksten liet uitgeven.’ Van deze vrolijke landbouwer stamt niet alleen schrijver Jan Zwemer af, maar ook ‘honderden inwoners van Oostkapelle en bijvoorbeeld alle Wondergems uit Serooskerke.’