Veere maakt onderzoek slavernijverleden openbaar

ma 23 mrt, 13:12 Algemeen

Domburg - In de gemeente Veere zijn er veel mogelijkheden om de kennis over haar slavernijverleden toegankelijker en bekender te maken, bijvoorbeeld via een educatief project of tentoonstelling. Dit is een aanbeveling van historica Dienke Hondius die in opdracht van de gemeente Veere het slavernijverleden onderzocht. ‘Ik pleit voor een internationaal symposium met presentaties van nieuw historisch onderzoek, over de Schotse handelaren en het verband met het slavernijverleden’, schrijft Hondius in haar verslag. Veere heeft het rapport openbaar gemaakt en het college van burgemeester en wethouders laat weten positief tegenover Hondius’ aanbevelingen te staan. Het college gaat met de gemeenteraad in gesprek over het rapport en de vervolgstappen. 

Dienke Hondius is universitair hoofddocent geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam en stafmedewerker internationale educatieve projecten bij het Anne Frank Huis.

Erkennen

Wethouder Bert Tuk: ‘Het college vindt het belangrijk om de geschiedenis van het slavernijverleden, die zich ook in onze gemeente afspeelde, te erkennen. Het college wil aandacht voor wat het slavernijverleden voor de slaafgemaakten en hun nazaten betekend heeft en nog betekent. Dit rapport geeft aanleiding het bewustzijn van deze geschiedenis onder inwoners en bezoekers van onze gemeente te vergroten, om met de huidige en toekomstige generaties racisme en kolonisatie verder uit te bannen.’

Excuses?

In haar onderzoek beschrijft Hondius onder meer ‘de vele vroege banden en netwerken die er in Veere zijn geweest met slavenhandel en slavernij. Opmerkelijk veel aspecten in de geschiedenis van Veere zijn verbonden met het slavernijverleden. Het gaat om directe en indirecte betrokkenheid over een periode van meerdere eeuwen. Opmerkelijk is hoe vroeg al vanuit Veere actief werd geprobeerd onderdelen van de handel, waaronder slavenhandel, te veroveren van onder meer de Portugezen’, is in Hondius’ verslag te lezen.

De vraag of Veere naar aanleiding van haar slavernijverleden excuses moet maken ‘is een politieke en niet aan de auteur. Ik pleit zeker voor het opbouwen, vergroten en behouden van historische kennis, besef en bewust zijn ten aanzien van het slavernijverleden en de koloniale geschiedenis.’

Ontmenselijking

‘Betrokkenheid bij het slavernijverleden betekent betrokkenheid bij een eeuwenlange gewelddadige geschiedenis van ontmenselijking’, schrijft Hondius. ‘Het erkennen van die betrokkenheid, die kan variëren van heel actieve en directe tot meer indirecte en passieve vormen en uitdrukkingen, is een stap op weg naar erkenning van de menselijkheid en naar mogelijk herstel.’ 

In de gemeente Veere zijn er volgens de historica veel mogelijkheden om de kennis toegankelijker en bekender te maken. ‘Bijvoorbeeld met behulp van een educatief project, en via wat uitgebreider onderzoek gericht op een publicatie en mogelijk een tentoonstelling. Ik adviseer de gemeente Veere hiervoor stappen te nemen. Ik pleit voor een internationaal symposium met presentaties van nieuw historisch onderzoek, over de Schotse handelaren en het verband met het slavernijverleden; over slavenreizen waarbij Veere betrokken was; over internationale netwerken van betrokkenen uit Veere; over verbanden met de internationale geschiedenis van de kweek van en handel in tabak; en over andere lokale en internationale verbanden, inclusief archeologisch en kunsthistorisch onderzoek. In de loop van bijvoorbeeld vijf jaar kan een serie kleinere en grotere activiteiten worden georganiseerd die de basiskennis over Veere en het slavernijverleden vergroten en versterken.’ Ze adviseert die activiteiten op te zetten in samenwerking met bijvoorbeeld het Kenniscentrum Slavernijverleden, Zeeuws Archief, de Zeeuwse bibliotheken, het Maritiem Muzeeum Zeeland in Vlissingen en Museum Veere.

Structurele bijdrage Kenniscentrum Slavernijverleden

De gemeente Veere heeft al eind 2025 met de provincie Zeeland en gemeenten Vlissingen en Middelburg het Kenniscentrum Slavernijverleden (KCS) opgericht. ‘Het Kenniscentrum Slavernijverleden is voor de gemeente Veere een belangrijke uitvoerende partij als het gaat om het opvolgen van de aanbevelingen uit het rapport’, aldus Tuk.

‘Om structureel uitvoering te kunnen geven aan de aanbevelingen, heeft het college de intentie uitgesproken om het KCS een structurele financiële bijdrage te leveren.’ Het definitieve besluit hierover neemt de gemeenteraad in november.

Eerder lieten de provincie Zeeland en gemeenten Vlissingen en Middelburg hun rol in het slavernijverleden al onderzoeken door historicus Hendrik den Heijer (Het slavernijverleden van Zeeland, 2023) en Gerhard de Kok (Walcherse Ketens. De trans-Atlantische slavenhandel en de economie van Walcheren, 1755-1780, 2019). ‘Omdat de Veerse rol in deze onderzoeken nog onvoldoende werd uitgediept, lieten we Dienke Hondius hiernaar onderzoek uitvoeren. Zij beschrijft op welke manier bestuurders, kooplieden en inwoners verbonden waren met kolonies, slavenreizen en de Middelburgse Commerciecompagnie.’ 

Meer informatie

Het onderzoek van historica Dienke Hondius is te lezen via https://www.veere.nl/onderzoek-naar-slavernijverleden-veere