Veilig en fraai herstel voor ornamenten Kloostergangen Middelburg
AlgemeenMiddelburg - Wie weleens door de Kloostergangen van het Middelburgse abdijcomplex loopt, heeft ze vast gezien, misschien zonder het echt op te merken: de 280 ornamenten die als sierlijke juwelen het gewelfde plafond verfraaien. De schrik was dan ook groot toen in de zomer van 2024 één van die ornamenten plotseling naar beneden viel. Dat maakte onverwacht duidelijk dat onderhoud nodig was. Daaraan wordt sindsdien hard gewerkt.
Door Caroline Houmes
Henk Leeftink, projectleider gebouwbeheer en huisvesting bij de provincie Zeeland, herinnert zich het telefoontje van die zomer nog goed. “Het was in het weekend en gelukkig is er niemand gewond geraakt. Maar ik dacht meteen: als één ornament kan vallen, kan dat ook met de rest gebeuren. Daarom schakelden we de Monumentenwacht en Erfgoed Zeeland in. Die concludeerden dat er meerdere ornamenten loszaten en daarop vroegen we Leenhouts’ Aannemings-Bedrijf in actie te komen. Nog diezelfde zomer brachten zij alle ornamenten in kaart en haalden ze veilig weg.”
Rijke geschiedenis
De Middelburgse abdij stamt uit het begin van de twaalfde eeuw. De Kloostergangen zijn gebouwd rond 1500. Na het vertrek van de monniken uit de abdij, hebben ze meerdere functies gehad en zijn ze zelfs deels afgebroken. Rond 1900 ondergingen de Kloostergangen een omvangrijke restauratie. Inmiddels blijken ook de 280 ornamenten een eigen verhaal te hebben. Leeftink: “Voor de restauratie ben ik opnieuw in de geschiedenis van het complex gedoken. Zo ontdekte ik dat deze versieringen pas na de Tweede Wereldoorlog zijn aangebracht. Vijf of zes kunstenaars hebben eraan gewerkt, en dat zie je ook: de ornamenten zijn niet allemaal hetzelfde. Ze zijn nog geen honderd jaar oud, maar hebben een grote cultuurhistorische waarde.”
Elk ornament nieuwe dook
Dennis Kerckhaert, projectleider restauratie bij Leenhouts, vertelt dat ieder ornament in de werkplaats in Oostburg is bekeken en in kaart is gebracht. Gelukkig bleken ze bijna allemaal nog intact te zijn, dus echte restauratie was nauwelijks nodig. “We vroegen een gespecialiseerd bureau om te kijken wat er misging bij het valincident”, legt Kerckhaert uit. “Zij concludeerden dat de lijm in de loop der jaren is gaan reageren met de aanwezige dook, een soort bevestigingspen. Daardoor kwam er van binnenuit een enorme druk op het ornament te staan. Voordat we alles terugplaatsen, hebben we daarom uitgebreid advies ingewonnen. Het is echt maatwerk: elk ornament krijgt een nieuwe dook. Daarvoor boren we een nieuw gat in het plafond en gebruiken we speciale lijm, zodat alles veilig en toekomstbestendig hangt.”
Volle glorie
Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan het terugplaatsen van de ornamenten, stuk voor stuk. Waar nodig krijgen ook de ribben, gewelven en zelfs de vloeren aandacht. Kerckhaert: “Wij zijn één van de weinige Zeeuwse aannemingsbedrijven gespecialiseerd in restauratie. Bij elke klus kijken we wat de beste werkwijze is. Bijvoorbeeld bij de stenen in de gewelven: in plaats van ze eruit te halen, gebruiken we technieken om ze te herstellen. Zo verwacht ik dat de Kloostergangen weer tientallen jaren veilig en mooi blijven.” Ook Leeftink kijkt tevreden: “Deze restauratie is bijzonder. Het begon met één vallend ornament en leidt nu tot een prachtige restauratie van de Kloostergangen. Het is fijn dat we in april klaar zijn om nationale en internationale gasten te ontvangen voor de Four Freedoms Awards. Als zij omhoog kijken, zien ze deze kunstwerkjes weer in volle glorie aan het plafond.”
