Veerse walviskaak verhuisd naar Grote Kerk, replica met qr-code op oorspronkelijke plek

Veere - Hoe lang de walviskaak aan de gevel van de Campveerse Toren in Veere heeft gehangen, durft Paul Schulten van restauratiebureau Kunstwacht niet te zeggen. Wel weet hij dat het bijzondere object dateert van 1620. Schulten en zijn collega’s hebben de kaak, die tussen de drie- en vierhonderd kilo weegt, in januari voor restauratie meegenomen naar Delft. Nu is het, ter bescherming, een eindje verderop naar binnen verhuisd. Het publiek kan de walviskaak voortaan bezichtigen in de Grote Kerk in Veere.

Enkele jaren geleden is de walviskaak voor het laatst onder handen genomen en dat was nu weer nodig. ‘Uit onderzoek blijkt dat de kaak door de weersomstandigheden en temperatuurwisselingen sneller achteruitgaat dan verwacht’, liet de gemeente Veere eerder al weten. Zij nam Kunstwacht in de arm voor de specialistische opknapbeurt. 

Voorzichtig

“De walviskaak schoonmaken is niet zozeer moeilijk werk, maar het moet wel voorzichtig gebeuren, want je wilt zo’n historisch object niet nog verder beschadigen”, legde Schulten in januari uit. “We halen bijvoorbeeld het vocht eruit en het mos eraf, want die kleine worteltjes breken het bot af.” Ook documenteren de medewerkers welke middelen ze gebruiken. “Dan is dat bekend voor een volgende restauratie.”

3D-replica

Om de opgeknapte walviskaak zo lang mogelijk te kunnen behouden heeft het een nieuwe plek gekregen in de Grote Kerk. Voor de gevel van de Campveerse Toren maakte het Kunstwacht-team een replica in 3D. Via een QR-code kunnen belangstellenden daar ook meer informatie lezen. ‘Hiermee blijft de vertrouwde aanblik van de toren aan de havenzijde behouden’, aldus de gemeente Veere. ‘De verplaatsing helpt dit bijzondere erfgoed voor toekomstige generaties te behouden en de herkenbare uitstraling van de Campveerse Toren te bewaren.’

‘Sterk en onberekenbaar’

Meerdere steden in Nederland hielden zich vroeger bezig met walvisvangst. “Maar zoals deze kaak hier hangt, dat zie je niet vaak”, duidt Schulten de waarde ervan. Het gebeente is niet opgehangen als symbool voor de walvisvangst, legt Schulten uit. “De walvis vertegenwoordigt juist het volk. Dit zoogdier is sterk en onberekenbaar. Om het als mens voor elkaar te krijgen een walvis te vangen, hadden ze dus slimmigheid en doorzettingsvermogen nodig. Daarom hing de kaak vroeger aan het stadhuis, als symbool voor het volk.”

Groenlandse walvis

De kaak in Veere is volgens Schulten waarschijnlijk van een Groenlandse walvis. “Rond 1615 kreeg Veere de kans op walvissen te jagen en dat heeft ze tientallen jaren gedaan. In een traankokerij bij Spitsbergen werd het traan uit de vlees gehaald en in tonnen naar Nederland vervoerd. Deze geschiedenis raakt een beetje vergeten en daarom is de walviskaak bijzonder om te behouden.”

Zeeuwse Ankers

Op de website van Zeeuwse Ankers is meer te lezen over de historie van de walvisvaart. ‘Menig Zeeuws reder stuurde in de zeventiende eeuw schepen voor de walvisvangst naar de Noordelijke IJszee’, is te lezen op deze site. ‘Op een eilandje nabij Spitsbergen begonnen Zeeuwse walvisvaarders zelfs een eigen traankokerij. Hun nederzetting heette de Zeeuwse Uitkijk. Tot ver in de negentiende eeuw bleef de walvisvaart, ook vanuit Zeeland, een niet onbelangrijke sector. Nu herinneren alleen de walvis in het wapen van Walcheren, walvisbeenderen in Veere en enkele huisnamen in de steden nog aan de roemruchte walvisvaart.’

Kijk voor meer informatie op www.zeeuwseankers.nl.